Calgary’de, Edmonton’da ya da Alberta’nın herhangi bir köşesinde yaşıyorsan son haftalarda bu konuyu mutlaka duymuşsundur. Alberta, 19 Ekim’de tarihi bir referanduma gidiyor ve sandıkta tek bir soru değil, tam 10 soru var. Herkes en çok “Alberta Kanada’dan ayrılacak mı?” sorusunu konuşuyor ama aramızda work permit ya da study permit ile yaşayan çok kişi için asıl kritik olanlar ilk beş soru: göçmenlik, sağlık ve eğitim.
Göçmenlikle ilgili 5 soru neler soruyor?
Elections Alberta’nın yayımladığı resmî metne göre ilk beş soru “evet/hayır” şeklinde ve doğrudan göçmenlerle ilgili:
- 1. Soru: Alberta hükümetinin, göçü “sürdürülebilir seviyelere” indirmek, ekonomik göçe öncelik vermek ve yeni iş fırsatlarında Albertalılara öncelik tanımak için göçmenlik üzerinde daha fazla kontrol alması. Premier Danielle Smith, Quebec’tekine benzer bir anlaşma istediğini söylüyor; şubatta “sürdürülebilir” seviyeyi nüfusun %1’inin altı, yani yılda yaklaşık 50.000 yeni gelen olarak tarif etmişti.
- 2. Soru: Sağlık, eğitim ve diğer sosyal hizmetler gibi eyalet tarafından finanse edilen programlardan yalnızca Kanada vatandaşlarının, daimi oturumluların (PR) ve “Alberta onaylı göçmenlik statüsüne” sahip kişilerin yararlanabilmesi. The Canadian Press’e göre hükümet bu statünün ne olduğunu referandumdan sonra tanımlayacak.
- 3. Soru: Geçici statüdeki herkesin, eyalet destekli sosyal destek programlarına hak kazanmadan önce Alberta’da en az 12 ay yaşamış olması şartı.
- 4. Soru: Geçici statüdeki kişilerden, kendileri ve aileleri için sağlık ve eğitim sistemini kullanmaları karşılığında “makul bir ücret veya prim” alınması. Ücret henüz belirlenmedi; ancak Smith 22 Eylül’de Calgary’deki iş dünyasına sağlık priminin 1.900 dolara kadar çıkabileceğini söyledi.
- 5. Soru: Eyalet seçimlerinde oy kullanmak için pasaport, doğum belgesi ya da vatandaşlık kartı gibi bir vatandaşlık kanıtı gösterme zorunluluğu.
Hükümetin internet sitesi geçici oturumluların sağlık, eğitim ve sosyal hizmetlerde eyalete 1 milyar dolardan fazla maliyet çıkardığını öne sürüyor. Eleştirmenler ise bu rakamların tutmadığını ve geçici göçmenlerin ekonomiye katkısının göz ardı edildiğini savunuyor. Eğitim çevreleri okul erişiminin kısıtlanmasına karşı çıkarken, Kanada Barolar Birliği’nin Alberta şubesi 12 ay şartının Canada Health Act ya da Şart’taki eşitlik hükümleriyle çelişebileceği uyarısında bulundu.
Ayrılık sorusu ve son anket
10. soru, Alberta’nın Kanada’da kalması mı, yoksa ayrılık için bağlayıcı bir referandum yapmak üzere yasal süreci başlatması mı gerektiğini soruyor. Leger’in 2–4 Ekim’de 1.001 kişiyle yaptığı ankete göre:
- Albertalıların %70’i Kanada’da kalmaktan yana (ağustosta %65’ti).
- %22’si ayrılık sürecinin başlatılmasını destekliyor, %7’si kararsız.
- Katılımcıların %77’si oy verme ihtimalini 10 üzerinden 8 ve üzeri olarak görüyor.
Elections Alberta’ya göre 1–5 ve 10. soruların sonuçları bağlayıcı değil; yani “evet” çıkması yasaların hemen değişeceği anlamına gelmiyor, ama hükümete güçlü bir siyasi dayanak sağlıyor.
Sorular kafa karıştırıyor mu? Yalnız değilsin
CBC News’ün bugün yayımladığı habere göre UBC Dilbilim Bölüm Başkanı Carla Hudson Kam, soruların okunma seviyesinin muhtemelen çoğu Albertalının ortalamasının oldukça üzerinde olduğunu söylüyor. En uzun soru olan 8. soru tam 58 kelime. Elections Alberta, soruları yorumlayamadığını ama 27 dilde “nasıl oy verilir” rehberi sunduğunu, seçmenlerin çeviri için kendi telefonlarını kullanabileceğini ve yanlarında yardımcı olarak bir arkadaş ya da aile üyesi getirebileceğini belirtiyor.
Kimler, ne zaman oy verebilir?
- Kimler: 18 yaşını doldurmuş, Alberta’da ikamet eden Kanada vatandaşları. PR ve geçici statüdekiler oy kullanamıyor.
- Erken oy: 13–17 Ekim, 09.00–20.00, kendi seçim bölgendeki erken oy noktalarında.
- Referandum günü: 19 Ekim, 09.00–20.00, sana atanmış sandık yerinde.
- Kimlik: Kefil olma (vouching) artık kabul edilmiyor; kabul edilen 50’den fazla kimlik türünden birini yanında bulundur.
Bizim için ne anlama geliyor?
İşin ironik tarafı şu: Bu soruların sonucundan en çok etkilenecek olanlar, yani work permit ve study permit sahipleri, sandığa gidemiyor. Bu yüzden vatandaş olan arkadaşlarının, komşularının ve ailenin soruları dikkatle okuması her zamankinden önemli. Sen de geçici statüyle Alberta’da yaşıyorsan şimdilik hiçbir hakkın değişmedi; ama 19 Ekim’den sonra hükümetin atacağı adımları yakından takip etmekte fayda var. Gelişmeleri biz de takip edip sana aktarmaya devam edeceğiz.
Kaynak: CBC News – Confused about the wording of the Alberta referendum questions? You’re not alone, Elections Alberta – Referendum, Global News / The Canadian Press – Albertans to vote on 10 questions in October referendum, Leger – Alberta Referendum Poll: 70% want to remain in Canada
