Kanada’da yaşayan çoğumuzun Avrupa ile bir bağı var: orada okuyan bir kardeş, Almanya’da çalışan bir kuzen ya da “bir gün Avrupa’da master yapsam mı?” diye düşünen çocuklar. İşte bu yüzden Montreal’de dün başlayan zirve sandığından daha yakından ilgilendiriyor seni. Başbakan Mark Carney, Avrupa Birliği liderlerini ağırladığı zirvede Kanada’nın AB ile “gelecek için yeni bir ittifak” kurduğunu ve bu ittifakta “ortak üye” (associate member) olarak yer alacağını söyledi. Ancak bu unvanın ne anlama geldiği, hatta gerçekten olup olmayacağı hâlâ belirsiz.
🔎 Montreal’de neler oluyor?
21. Kanada-AB Zirvesi 29-30 Ekim tarihlerinde Montreal’de yapılıyor. AB’yi Avrupa Konseyi Başkanı António Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen temsil ediyor. Zirvenin bugün sona ermesi ve tarafların ortak bir bildiri yayımlaması bekleniyor.
AB Konseyi’nin açıklamasına göre gündemde şu başlıklar var:
- Ticaret: Kanada ile AB arasındaki serbest ticaret anlaşması CETA’nın derinleştirilmesi
- Dijital ve kritik hammaddeler: Tedarik zincirlerinin güçlendirilmesi
- Savunma ve güvenlik: Kanada, AB’nin 150 milyar euroluk ortak savunma alımı programı SAFE’e katılan tek Avrupa dışı ülke
- Eğitim, araştırma ve gençlik: Öğrenci ve araştırmacı değişimi
Rakamlar da ilişkinin büyüklüğünü gösteriyor: AB Konseyi’ne göre iki taraf arasındaki mal ve hizmet ticareti 2025’te yaklaşık 130 milyar euroya ulaştı. Bu, 2016’ya göre yüzde 80’in üzerinde bir artış demek.
“Ortak üyelik” tartışması
Kanada’yı AB’nin ilk “ortak üyesi” yapma fikrini geçen ay ilk kez von der Leyen ortaya attı. Böyle bir statü şu an mevcut değil. CBC News’in haberine göre fikir AB içinde itirazla karşılaştı; kaynaklar özellikle Almanya’nın bu ifadeyi “kırmızı çizgi” olarak gördüğünü söylüyor. The Globe and Mail de Almanya ve Fransa’nın itirazları sonrası ifadenin taslak bildiriden çıkarıldığını ve yerine “giderek daha yakın bir ortaklık” (ever closer association) ifadesinin konduğunu yazdı.
Buna rağmen von der Leyen perşembe günkü konuşmasında fikrin arkasında durdu ve Kanada’yla “üyeliğe bugüne kadar yaptığımız her şeyden daha yakın” bir ortaklık istediğini söyledi. Bunu “katılım olmadan ortaklık” diye tanımladı. Carney ise gün içinde önce ismin “önemli olmadığını” söyledi, ardından iş dünyası toplantısında “ortak üye” ifadesini kullandı.
Senin için ne değişebilir?
Carney’e göre bu ittifakın Kanadalılar için anlamı “hayat pahalılığı ve fırsatlar”: gençlerin Avrupa’da yaşama, seyahat etme ve okuma fırsatları, araştırmacıların da Avrupa’nın gelişmiş araştırma ağlarına katılması. CBC’nin gördüğü bildiri taslağında şunlar yer alıyor:
- Erasmus+: Kanada’nın AB’nin öğrenci ve gençlik değişim programına daha derin katılımı için müzakerelerin başlatılması
- Ticaret: “Öngörülebilir bir ticaret ortamının” güçlendirilmesi
- Güvenlik: Arktik’te iş birliği, dış kaynaklı bilgi manipülasyonu ve müdahaleye karşı ortak mücadele, Ukrayna’ya desteğin sürmesi
Önemli not: Bunlar şimdilik müzakere başlatma taahhütleri. Yani yarın sabah çocuğun Erasmus’a başvurabilecek değil; ayrıntılar önümüzdeki aylarda netleşecek.
Eleştiriler ve Trump faktörü
Muhalefet lideri Pierre Poilievre zirveyi “anlamsız bildiriler imzalamak için büyük bir tiyatro” olarak niteledi ve “Kimsenin mortgage’ı ya da market faturası düşmeyecek” dedi. Poilievre, AB’nin Kanada sığır etine kapılarını açmasını ve planlanan karbon gümrük vergisini iptal etmesini istedi. ABD Başkanı Donald Trump da daha önce Kanada’nın ortak üyeliğini “düşmanca bir hareket” olarak görürse Avrupa ile ticarette misilleme yapabileceğini söylemişti. Kanadalı bir üst düzey yetkili ise zirvenin kimseye karşı olmadığını vurguladı.
Zirvenin kenarında Carney ayrıca Toronto merkezli yapay zekâ şirketi Cohere’e 1,6 milyar dolara kadar yatırım yapılacağını da açıkladı.
Kısacası adı ne olursa olsun, Kanada’nın yüzünü ABD’den Avrupa’ya biraz daha çevirdiği açık. Bizim için asıl önemli kısım öğrenci değişimi, iş gücü hareketliliği ve ticaret tarafında somut adımların ne zaman atılacağı. Ortak bildirinin bugün yayımlanmasıyla tablo biraz daha netleşecek.
Kaynak: CBC News, AB Konseyi
