Kanada’da yaşayan çoğumuz için bu haber biraz “iki memleket” haberi gibi: Başbakan Mark Carney, bugün (22 Ekim) Ankara’ya indi ve bu, bir Kanada başbakanının Türkiye’ye yaptığı ilk ikili resmi ziyaret. Carney temmuzdaki NATO Zirvesi için Ankara’ya gelmişti, ama bu kez gündem tamamen iki ülke arasındaki ilişki. Ziyaret 21–24 Ekim arasında Ankara ve İstanbul’u kapsıyor.
Ankara’da ilk durak: Anıtkabir
CBC News’in aktardığına göre Carney, Ankara’ya iner inmez Anıtkabir’i ziyaret edip çelenk bıraktı. CBC, Anıtkabir’deki Barış Parkı’nda Kanada akçaağaçlarının da bulunduğunu not etmiş; küçük ama hoş bir detay. Ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Külliye’de ticaret ve savunma iş birliğini konuşmak üzere görüşmelere başladı.
Masada neler var?
Başbakanlık Ofisi’nin açıklamasına ve ziyaret öncesi çıkan haberlere göre gündemin ana başlıkları şöyle:
- Stratejik ortaklık: Kanada’nın Türkiye büyükelçisi Lebleu, Anadolu Ajansı’na ziyaretin asıl amacının iki liderin ortak bildirisiyle bir stratejik ortaklığı resmen başlatmak olduğunu söyledi. Reuters’ın bilgisine başvurduğu bir kaynağa göre bildiri savunma, enerji, ekonomi ve sosyal-diplomatik bağlar olmak üzere dört alanı kapsayacak ve her alan için eylem planı hazırlayacak komiteler kurulacak.
- Enerji ve nükleer: Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, nükleer enerjinin gündemin başında olacağını söyledi. Reuters’a göre Kanada’nın CANDU reaktörlerinin Türkiye’nin Karadeniz kıyısında planlanan nükleer santral için teklif vermesinin fizibilitesini inceleyecek bir çalışma grubu kurulması bekleniyor. Kanada’dan LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) alımı ve kritik mineraller de konuşulacak başlıklar arasında.
- Savunma: Görüşmelerin insansız hava araçları (drone) ve deniz kuvvetleri iş birliğine odaklanması bekleniyor. Kanada, 2024’te Türkiye’ye yönelik silah ihracatı kısıtlamalarını kaldırmıştı.
- Serbest ticaret: İki ülke temmuzda kapsamlı bir serbest ticaret anlaşması için müzakere başlatma kararı almıştı. Büyükelçiye göre müzakerelerin kasımda başlaması bekleniyor.
Uçuşlar ve iş dünyası: Bizi en çok ilgilendiren kısım
Anadolu Ajansı’na konuşan büyükelçiye göre ziyarette bir hava taşımacılığı anlaşması da imzalanacak. Mevcut düzenlemeyle iki ülke arasındaki haftalık sefer sayısı zaten 21’e çıkmış durumda. İstanbul’dan Toronto, Montreal ve Vancouver’a uçuşlar var ve bunların çoğunu Türk Hava Yolları yapıyor. Bir de güzel haber: Air Transat, 29 Ekim’de Montreal–İstanbul seferlerine başlıyor.
Ayrıca Kanada’nın resmi ihracat kredi kuruluşu Export Development Canada’nın (EDC) Türk Eximbank ile, iki ülkenin şirketlerinin Orta Doğu ve Afrika gibi pazarlarda birlikte çalışmasını kolaylaştıracak bir iş birliği anlaşması imzalaması bekleniyor. Carney cuma günü İstanbul’da Türk iş insanları ve yatırımcılarla buluşacak. Öne çıkan sektörler enerji, havacılık, ileri teknoloji ve madencilik.
Rakamlarla Kanada–Türkiye ticareti
- 2025’te iki ülke arasındaki mal ticareti 4,3 milyar dolar oldu.
- Bunun 1,1 milyar doları Kanada’nın ihracatı, 3,2 milyar doları Türkiye’den yapılan ithalat.
- İkili ticaret son beş yılda yaklaşık yüzde 50 büyüdü.
- Diplomatik ilişkiler 1944‘e dayanıyor.
Neden şimdi?
Carney hükümeti, ABD ile süren tarife savaşı nedeniyle ticareti çeşitlendirmeye ve Washington’a bağımlılığı azaltmaya çalışıyor. Bu çabanın büyük kısmı şimdiye kadar Avrupa ve Hint-Pasifik’e yönelikti; Türkiye bu listeye eklenen önemli bir NATO müttefiki. CBC’nin aktardığına göre insan hakları grupları da Türkiye’deki sivil toplum kuruluşlarına yönelik son baskılar konusunda endişelerini dile getiriyor. Ziyarette yer alan Kanada Enerji Bakanı Tim Hodgson ise “Görüş ayrılıklarımızı özel olarak konuşuyoruz” dedi.
Kısaca
Görüşmelerin somut sonuçları önümüzdeki günlerde netleşecek. Ama daha fazla uçuş, olası bir serbest ticaret anlaşması ve enerji iş birliği, iki ülke arasında yaşayan, ticaret yapan ya da sık sık gidip gelen bizler için yakından takip edilecek gelişmeler. Biz de sonuçları sizin için takip edeceğiz.
Kaynak: CBC News, Kanada Başbakanlık Ofisi, Anadolu Ajansı, Reuters (Mining Weekly)
